استرپتوکوک گروه B چیست؟ علائم، آزمایش GBS PCR، غربالگری بارداری و درمان

 

استرپتوکوک گروه B یا Group B Streptococcus که با نام اختصاری GBS شناخته می‌شود، یکی از باکتری‌های مهم در پزشکی، میکروب‌شناسی بالینی و مراقبت‌های دوران بارداری است.

نام علمی این باکتری Streptococcus agalactiae است. استرپتوکوک گروه B می‌تواند بدون ایجاد علامت در دستگاه گوارش و دستگاه تناسلی برخی افراد حضور داشته باشد، اما در شرایط خاص باعث عفونت‌های جدی شود.

اهمیت این باکتری به‌ویژه در دوران بارداری و نوزادی بسیار زیاد است؛ زیرا انتقال آن از مادر به نوزاد ممکن است باعث سپسیس، پنومونی و مننژیت نوزادی شود.

GBS همچنین می‌تواند در بزرگسالان، به‌ویژه سالمندان و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای، عفونت‌های تهاجمی ایجاد کند.

تشخیص آزمایشگاهی استرپتوکوک گروه B با استفاده از کشت میکروبی، آزمایش‌های شناسایی باکتری و روش‌های مولکولی مانند GBS PCR و Real-Time PCR انجام می‌شود.

غربالگری مناسب زنان باردار و استفاده از آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه حین زایمان در افراد واجد شرایط، از مهم‌ترین راهکارهای کاهش عفونت زودرس GBS در نوزادان است.

استرپتوکوک گروه B چیست؟

Streptococcus agalactiae یک باکتری گرم‌مثبت، کروی‌شکل و متعلق به جنس Streptococcus است.

این باکتری معمولاً به شکل زنجیره‌ای یا جفتی در بررسی میکروسکوپی مشاهده می‌شود.

GBS از نظر طبقه‌بندی سرولوژیک در گروه B سیستم Lancefield قرار می‌گیرد.

این باکتری ممکن است به‌صورت طبیعی در دستگاه گوارش و دستگاه تناسلی انسان حضور داشته باشد.

وجود GBS در بدن همیشه به معنای بیماری نیست و بسیاری از افراد ناقل آن هیچ علامتی ندارند.

ویژگی‌های میکروبیولوژیک Streptococcus agalactiae

ویژگی‌های مهم این باکتری عبارت‌اند از:

گرم‌مثبت

کروی‌شکل یا کوکسی

آرایش زنجیره‌ای یا جفتی

کاتالاز منفی

بدون اسپور

غیرمتحرک

بی‌هوازی اختیاری

معمولاً بتاهمولیتیک

دارای آنتی‌ژن گروه B لنسفیلد

دارای کپسول پلی‌ساکاریدی

برخی سویه‌های GBS ممکن است همولیز ضعیف یا غیرقابل‌مشاهده داشته باشند؛ بنابراین نبود بتاهمولیز به‌تنهایی این باکتری را رد نمی‌کند.

تفاوت استرپتوکوک گروه A و گروه B

استرپتوکوک گروه A معمولاً به Streptococcus pyogenes اشاره دارد.

این باکتری از عوامل مهم گلودرد چرکی، عفونت‌های پوستی و برخی عفونت‌های تهاجمی است.

در مقابل، استرپتوکوک گروه B یا Streptococcus agalactiae بیشتر با کلونیزاسیون دستگاه گوارش و تناسلی، عفونت‌های دوران بارداری و عفونت‌های نوزادی ارتباط دارد.

هر دو باکتری گرم‌مثبت و متعلق به جنس Streptococcus هستند، اما ویژگی‌های اپیدمیولوژیک، بیماری‌زایی و کاربردهای تشخیصی متفاوتی دارند.

ساختار باکتری استرپتوکوک گروه B

GBS دارای دیواره سلولی گرم‌مثبت و کپسول پلی‌ساکاریدی است.

دیواره سلولی

دیواره سلولی این باکتری حاوی لایه ضخیم پپتیدوگلیکان است.

این ساختار در حفظ شکل باکتری و مقاومت مکانیکی آن نقش دارد.

کپسول پلی‌ساکاریدی

کپسول یکی از مهم‌ترین عوامل بیماری‌زایی GBS است.

کپسول می‌تواند به باکتری کمک کند از برخی مکانیسم‌های دفاعی سیستم ایمنی فرار کند.

اسید سیالیک موجود در کپسول در تعامل با سیستم ایمنی میزبان اهمیت دارد.

پروتئین‌های سطحی

برخی پروتئین‌های سطحی GBS در اتصال به سلول‌های میزبان، کلونیزاسیون و بیماری‌زایی نقش دارند.

سروتیپ‌های استرپتوکوک گروه B

GBS دارای سروتیپ‌های کپسولی مختلفی است.

سروتیپ‌های شناخته‌شده شامل Ia، Ib و II تا IX هستند.

توزیع سروتیپ‌ها در مناطق جغرافیایی و جمعیت‌های مختلف متفاوت است.

برخی سروتیپ‌ها، به‌ویژه سروتیپ III، در بیماری‌های تهاجمی نوزادی و مننژیت اهمیت ویژه‌ای دارند.

شناسایی سروتیپ‌ها در مطالعات اپیدمیولوژیک و تحقیقات توسعه واکسن کاربرد دارد.

عوامل بیماری‌زایی استرپتوکوک گروه B

GBS برای کلونیزاسیون و ایجاد عفونت از عوامل مختلفی استفاده می‌کند.

مهم‌ترین عوامل عبارت‌اند از:

کپسول پلی‌ساکاریدی

پروتئین‌های چسبندگی سطحی

عوامل مؤثر بر تهاجم بافتی

بتاهمولیزین/سیتولیزین

آنزیم‌ها و پروتئین‌های مرتبط با فرار از پاسخ ایمنی

توانایی تشکیل بیوفیلم در برخی شرایط

کلونیزاسیون GBS چیست؟

کلونیزاسیون به حضور و تکثیر باکتری در یک محل بدن بدون ایجاد علائم بیماری گفته می‌شود.

GBS می‌تواند در دستگاه گوارش و دستگاه تناسلی زنان و مردان حضور داشته باشد.

کلونیزاسیون در زنان باردار اهمیت خاصی دارد؛ زیرا ممکن است با انتقال باکتری به نوزاد در زمان زایمان ارتباط داشته باشد.

نتیجه مثبت غربالگری GBS لزوماً به معنای وجود عفونت فعال یا نیاز به درمان فوری در دوران بارداری نیست.

شیوع GBS در زنان باردار

کلونیزاسیون مادر با GBS در سراسر جهان مشاهده می‌شود.

برآوردهای جهانی نشان می‌دهند که تقریباً یک نفر از هر پنج زن باردار ممکن است حامل GBS باشد، هرچند شیوع دقیق در کشورهای مختلف متفاوت است.

این تفاوت به عوامل جمعیتی، روش نمونه‌گیری و روش‌های آزمایشگاهی نیز بستگی دارد.

راه‌های انتقال استرپتوکوک گروه B

GBS می‌تواند از طریق تماس با باکتری موجود در بدن فرد ناقل منتقل شود.

از نظر بالینی، یکی از مهم‌ترین مسیرها انتقال عمودی از مادر به نوزاد است.

انتقال هنگام زایمان

در هنگام زایمان، نوزاد ممکن است در معرض GBS موجود در دستگاه تناسلی مادر قرار بگیرد.

این مسیر از عوامل مهم بیماری زودرس نوزادی است.

انتقال پیش از تولد

در برخی شرایط، GBS می‌تواند موجب عفونت داخل‌رحمی یا عفونت پرده‌های جنینی شود.

انتقال پس از تولد

عفونت دیررس نوزادی ممکن است با منابع مختلفی ارتباط داشته باشد و همیشه ناشی از انتقال هنگام زایمان نیست.

علائم استرپتوکوک گروه B در زنان

بسیاری از زنان حامل GBS هیچ علامتی ندارند.

بااین‌حال، این باکتری در برخی شرایط می‌تواند باعث عفونت شود.

از جمله:

عفونت ادراری

باکتریوری در دوران بارداری

عفونت داخل‌رحمی

عفونت پس از زایمان

باکتریمی

عفونت‌های شدید در شرایط خاص

استرپتوکوک گروه B در دوران بارداری

GBS یکی از عوامل مهم در مراقبت‌های عفونی دوران بارداری است.

وجود باکتری در دستگاه تناسلی مادر ممکن است احتمال انتقال به نوزاد را افزایش دهد.

بااین‌حال، همه زنان حامل GBS دچار عفونت نمی‌شوند و همه نوزادان در معرض باکتری نیز بیمار نخواهند شد.

هدف غربالگری، شناسایی مادرانی است که ممکن است از دریافت آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه حین زایمان سود ببرند.

غربالگری GBS در بارداری

غربالگری استرپتوکوک گروه B در بسیاری از نظام‌های مراقبت بارداری انجام می‌شود.

بر اساس توصیه‌های CDC و ACOG در ایالات متحده، غربالگری معمولاً در هفته‌های ۳۶ تا ۳۷ بارداری انجام می‌شود.

نمونه‌گیری از بخش تحتانی واژن و رکتوم انجام می‌شود.

این زمان‌بندی به دلیل تغییرپذیر بودن کلونیزاسیون GBS در طول بارداری انتخاب شده است.

توجه داشته باشید که برنامه‌های غربالگری در کشورهای مختلف یکسان نیستند و برخی نظام‌های سلامت از راهبردهای مبتنی بر عوامل خطر استفاده می‌کنند.

چرا نمونه واژینال و رکتال گرفته می‌شود؟

GBS می‌تواند در دستگاه گوارش و دستگاه تناسلی حضور داشته باشد.

نمونه‌گیری هم‌زمان از واژن تحتانی و رکتوم، احتمال شناسایی کلونیزاسیون را افزایش می‌دهد.

نمونه‌گیری باید مطابق دستورالعمل آزمایشگاه و روش تشخیصی انجام شود.

آیا نتیجه مثبت GBS در بارداری خطرناک است؟

نتیجه مثبت غربالگری به معنی شناسایی کلونیزاسیون GBS است.

این نتیجه به‌تنهایی نشان‌دهنده بیماری فعال مادر یا عفونت نوزاد نیست.

اما می‌تواند در تصمیم‌گیری برای تجویز آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه حین زایمان اهمیت داشته باشد.

استرپتوکوک گروه B در نوزادان

عفونت GBS یکی از علل مهم سپسیس و مننژیت باکتریایی نوزادان است.

عفونت نوزادی معمولاً به دو گروه اصلی تقسیم می‌شود:

بیماری زودرس GBS

بیماری دیررس GBS

عفونت زودرس GBS در نوزادان

Early-Onset GBS Disease معمولاً به بیماری ایجادشده در شش روز نخست زندگی اشاره دارد.

بیشتر موارد در ۲۴ ساعت نخست تولد ظاهر می‌شوند.

عفونت زودرس ممکن است باعث سپسیس، پنومونی و گاهی مننژیت شود.

علائم عفونت زودرس

اختلال تنفس

بی‌حالی

کاهش تغذیه

ناپایداری دمای بدن

تغییر رنگ پوست

اختلال گردش خون

علائم سپسیس

این علائم نیازمند ارزیابی فوری پزشکی هستند.

عفونت دیررس GBS در نوزادان

Late-Onset GBS Disease معمولاً از روز هفتم تا ۸۹ روزگی تعریف می‌شود.

عفونت دیررس ممکن است با باکتریمی، سپسیس یا مننژیت همراه باشد.

برخلاف بیماری زودرس، آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه حین زایمان تأثیر اثبات‌شده‌ای در پیشگیری از همه موارد بیماری دیررس ندارد.

مننژیت ناشی از GBS

مننژیت یکی از جدی‌ترین عوارض عفونت استرپتوکوک گروه B در نوزادان است.

در این بیماری، باکتری موجب التهاب پرده‌های اطراف مغز و نخاع می‌شود.

علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:

بی‌حالی

اختلال تغذیه

تب یا کاهش دمای بدن

تحریک‌پذیری

تشنج

اختلال سطح هوشیاری

مننژیت نوزادی یک وضعیت اورژانسی است و نیازمند درمان فوری بیمارستانی است.

سپسیس ناشی از GBS

سپسیس زمانی رخ می‌دهد که عفونت با پاسخ نامنظم و آسیب‌زای بدن همراه شود و اختلال عملکرد اندام‌ها ایجاد کند.

GBS یکی از عوامل مهم سپسیس نوزادی است.

در موارد شدید، افت فشار خون، اختلال تنفس و شوک سپتیک ممکن است رخ دهد.

عفونت GBS در بزرگسالان

GBS فقط مختص زنان باردار و نوزادان نیست.

این باکتری می‌تواند در بزرگسالان نیز عفونت ایجاد کند.

افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت، بیماری مزمن کبد، بیماری کلیوی یا نقص سیستم ایمنی ممکن است در معرض خطر بیشتری باشند.

بیماری‌های ناشی از GBS در بزرگسالان

عفونت پوست و بافت نرم

عفونت ادراری

باکتریمی

پنومونی

عفونت استخوان و مفصل

اندوکاردیت در موارد نادر

عفونت‌های تهاجمی

تشخیص آزمایشگاهی استرپتوکوک گروه B

روش‌های تشخیص GBS شامل کشت، آزمایش‌های شناسایی باکتری و روش‌های مولکولی هستند.

مهم‌ترین روش‌ها عبارت‌اند از:

کشت واژینال ـ رکتال

کشت خون

کشت مایع مغزی نخاعی در موارد مشکوک به مننژیت

شناسایی بیوشیمیایی

آزمون CAMP

شناسایی آنتی‌ژن گروه B

روش‌های مبتنی بر MALDI-TOF MS

GBS PCR

GBS Real-Time PCR

کشت GBS چیست؟

کشت میکروبی یکی از روش‌های استاندارد شناسایی استرپتوکوک گروه B است.

در غربالگری دوران بارداری، نمونه واژینال ـ رکتال معمولاً با روش‌های معتبر کشت و در صورت لزوم غنی‌سازی بررسی می‌شود.

استفاده از محیط‌های غنی‌کننده انتخابی می‌تواند حساسیت شناسایی GBS را افزایش دهد.

محیط کشت انتخابی GBS

در برخی روش‌های آزمایشگاهی از محیط‌های غنی‌کننده انتخابی مانند LIM Broth استفاده می‌شود.

این محیط‌ها برای افزایش احتمال بازیابی GBS از نمونه‌های دارای فلور میکروبی مخلوط کاربرد دارند.

پس از غنی‌سازی، نمونه ممکن است روی محیط‌های کشت مناسب بررسی شود.

آزمون CAMP چیست؟

آزمون CAMP یکی از روش‌های کلاسیک شناسایی Streptococcus agalactiae است.

این آزمون بر اساس افزایش همولیز در حضور عامل همولیتیک تولیدشده توسط Staphylococcus aureus انجام می‌شود.

آزمون CAMP در شناسایی آزمایشگاهی GBS کاربرد تاریخی و آموزشی مهمی دارد، اما در آزمایشگاه‌های مدرن ممکن است از روش‌های شناسایی دیگری نیز استفاده شود.

آزمایش GBS PCR چیست؟

GBS PCR یک روش تشخیص مولکولی برای شناسایی DNA باکتری Streptococcus agalactiae است.

در این روش، نواحی اختصاصی ژنوم باکتری با استفاده از پرایمرها و در برخی طراحی‌ها پروب‌های اختصاصی تکثیر می‌شوند.

وجود سیگنال اختصاصی نشان‌دهنده شناسایی DNA هدف در نمونه است.

از آنجا که GBS یک باکتری دارای ژنوم DNA است، در آزمون‌های متداول DNA PCR نیازی به مرحله Reverse Transcription وجود ندارد.

Real-Time PCR در تشخیص GBS

Real-Time PCR یکی از فناوری‌های مهم در تشخیص مولکولی استرپتوکوک گروه B است.

این روش امکان شناسایی DNA باکتری را با استفاده از سیگنال فلورسانس فراهم می‌کند.

در برخی شرایط، Real-Time PCR می‌تواند زمان پاسخ‌دهی را در مقایسه با کشت کاهش دهد.

بااین‌حال، کاربرد بالینی و عملکرد هر آزمون به نوع نمونه، روش آماده‌سازی و اعتبارسنجی کیت بستگی دارد.

کاربردهای GBS Real-Time PCR

شناسایی کلونیزاسیون GBS در نمونه‌های معتبر

کمک به غربالگری زنان باردار

بررسی وضعیت GBS در شرایط منتخب حین زایمان

استفاده در برخی الگوریتم‌های تشخیص سریع

کمک به تشخیص عفونت در نمونه‌های بالینی اعتبارسنجی‌شده

مطالعات اپیدمیولوژیک

ژن‌های هدف در GBS PCR

در طراحی آزمون‌های مولکولی GBS از اهداف ژنتیکی مختلفی استفاده شده است.

ژن cfb

ژن cfb یکی از شناخته‌شده‌ترین اهداف مولکولی در شناسایی Streptococcus agalactiae است.

این ژن با عامل CAMP ارتباط دارد.

بااین‌حال، حذف یا تغییر این ژن در برخی سویه‌ها گزارش شده است؛ بنابراین طراحی و اعتبارسنجی آزمون برای پوشش سویه‌های مختلف اهمیت دارد.

ژن sip

ژن sip پروتئین سطحی ایمنی‌زای GBS را رمزگذاری می‌کند.

این ژن در برخی طراحی‌های مولکولی و مطالعات مرتبط با شناسایی باکتری استفاده شده است.

ژن‌های مرتبط با کپسول

برخی ژن‌های مرتبط با سنتز کپسول، از جمله نواحی مجموعه cps، در بررسی‌های مولکولی و سروتیپ‌بندی کاربرد دارند.

ژن‌های اختصاصی دیگر

برخی آزمون‌ها از اهداف ژنتیکی دیگر یا ترکیب چند هدف برای بهبود شناسایی استفاده می‌کنند.

ژن هدف دقیق هر کیت باید بر اساس مستندات رسمی سازنده مشخص شود.

اهمیت ژن cfb در تشخیص مولکولی GBS

ژن cfb از اهداف شناخته‌شده در تشخیص مولکولی GBS است.

بااین‌حال، وجود سویه‌های دارای تغییر یا حذف این ژن نشان می‌دهد که انتخاب یک هدف مولکولی باید با بررسی پوشش ژنتیکی سویه‌های مختلف همراه باشد.

در بعضی طراحی‌ها استفاده از اهداف جایگزین یا چندگانه می‌تواند خطر نتایج منفی کاذب ناشی از تغییرات ژنتیکی را کاهش دهد.

نمونه مناسب برای GBS PCR

در غربالگری بارداری، نمونه واژینال ـ رکتال یکی از نمونه‌های اصلی است.

برخی آزمون‌های مولکولی برای بررسی مستقیم نمونه و برخی دیگر برای نمونه پس از غنی‌سازی طراحی شده‌اند.

این دو کاربرد یکسان نیستند.

نوع نمونه و نیاز به مرحله غنی‌سازی باید دقیقاً مطابق دستورالعمل کیت رعایت شود.

تفاوت GBS PCR مستقیم و PCR پس از غنی‌سازی

PCR مستقیم

در این روش DNA هدف مستقیماً از نمونه آماده‌شده بررسی می‌شود.

مزیت بالقوه آن کاهش زمان پاسخ‌دهی است.

اما حساسیت آزمون به بار باکتریایی و ویژگی‌های روش بستگی دارد.

PCR پس از غنی‌سازی

در این روش نمونه ابتدا در محیط مناسب غنی‌سازی می‌شود.

سپس آزمون مولکولی انجام می‌گیرد.

غنی‌سازی می‌تواند احتمال شناسایی باکتری در نمونه‌هایی با مقدار کم GBS را افزایش دهد، اما زمان بیشتری نیاز دارد.

آیا GBS PCR جایگزین کشت می‌شود؟

این موضوع به کاربرد بالینی و روش اعتبارسنجی‌شده بستگی دارد.

برخی آزمون‌های مولکولی می‌توانند در الگوریتم‌های غربالگری استفاده شوند.

بااین‌حال، کشت همچنان برای بازیابی باکتری زنده و بررسی حساسیت آنتی‌بیوتیکی اهمیت دارد.

به‌ویژه در زنان دارای حساسیت پرخطر به پنی‌سیلین، دسترسی به ایزوله برای بررسی حساسیت به کلیندامایسین ممکن است ضروری باشد.

تفسیر نتایج GBS PCR

GBS PCR مثبت

نشان‌دهنده شناسایی DNA هدف GBS در نمونه آزمایش‌شده است.

در نمونه غربالگری واژینال ـ رکتال، این نتیجه معمولاً با کلونیزاسیون سازگار است.

نتیجه مثبت به‌تنهایی به معنی عفونت تهاجمی نیست.

GBS PCR منفی

به معنی شناسایی نشدن DNA هدف در نمونه است.

اما نتیجه منفی باید با توجه به زمان نمونه‌گیری، حساسیت آزمون و وضعیت بالینی تفسیر شود.

نتیجه نامعتبر

ممکن است به دلیل مهار PCR، مشکل استخراج DNA یا اختلال در کنترل‌های آزمایش رخ دهد.

در این شرایط، تکرار آزمایش یا نمونه‌گیری مجدد ممکن است لازم باشد.

اهمیت کنترل داخلی در GBS Real-Time PCR

کنترل داخلی می‌تواند به شناسایی برخی مشکلات فنی کمک کند.

از جمله:

مهار واکنش PCR

اختلال در استخراج DNA

مشکلات آماده‌سازی نمونه

برخی خطاهای فرایند آزمایش

کنترل مثبت و منفی نیز برای پایش عملکرد آزمون اهمیت دارند.

تفاوت Ct و بار باکتریایی در GBS PCR

در Real-Time PCR، مقدار Ct یا Cycle Threshold به چرخه‌ای اشاره دارد که سیگنال فلورسانس از آستانه تعریف‌شده عبور می‌کند.

در شرایط کنترل‌شده، Ct کمتر ممکن است با مقدار بیشتری از DNA هدف ارتباط داشته باشد.

بااین‌حال، Ct به روش استخراج، کیت، دستگاه، نوع نمونه و سایر عوامل وابسته است.

بنابراین مقایسه مستقیم Ct بین آزمون‌ها یا تبدیل آن به بار باکتریایی بدون اعتبارسنجی مناسب صحیح نیست.

تشخیص GBS در عفونت نوزادی

در نوزاد مشکوک به عفونت تهاجمی، کشت خون یکی از روش‌های اصلی تشخیص است.

در صورت شک به مننژیت، بررسی مایع مغزی نخاعی بر اساس شرایط بالینی اهمیت دارد.

آزمون‌های مولکولی ممکن است در برخی مراکز نقش تکمیلی داشته باشند.

اما نتیجه غربالگری مادر جایگزین ارزیابی تشخیصی نوزاد بیمار نیست.

درمان عفونت استرپتوکوک گروه B

درمان به محل عفونت، سن بیمار، شدت بیماری و حساسیت دارویی بستگی دارد.

پنی‌سیلین از داروهای اصلی درمان عفونت‌های حساس ناشی از GBS است.

در عفونت‌های شدید ممکن است درمان تزریقی و بستری ضروری باشد.

درمان باید بر اساس تشخیص پزشک و در صورت نیاز نتایج آزمایشگاهی انجام شود.

پیشگیری از عفونت نوزادی با آنتی‌بیوتیک حین زایمان

یکی از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از بیماری زودرس GBS در نوزادان، استفاده از آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه حین زایمان یا Intrapartum Antibiotic Prophylaxis است.

این اقدام برای زنان واجد شرایط انجام می‌شود.

در راهنماهای ایالات متحده، پنی‌سیلین داروی ترجیحی برای پیشگیری حین زایمان است.

در صورت وجود حساسیت دارویی، انتخاب جایگزین به نوع واکنش حساسیتی و در بعضی موارد نتیجه آزمایش حساسیت آنتی‌بیوتیکی بستگی دارد.

چه زمانی آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه حین زایمان لازم است؟

بر اساس راهبرد غربالگری رایج در ایالات متحده، مواردی مانند نتیجه مثبت غربالگری GBS در بارداری فعلی، سابقه نوزاد مبتلا به بیماری تهاجمی GBS یا شناسایی GBS در ادرار طی بارداری فعلی می‌توانند از اندیکاسیون‌های پیشگیری حین زایمان باشند.

در صورت نامشخص بودن وضعیت GBS هنگام زایمان، عوامل خطر و شرایط بالینی در تصمیم‌گیری نقش دارند.

جزئیات تصمیم‌گیری باید مطابق دستورالعمل ملی و نظر متخصص زنان انجام شود.

آیا GBS مثبت باید در دوران بارداری درمان شود؟

کلونیزاسیون بدون علامت GBS در واژن یا رکتوم معمولاً با مصرف آنتی‌بیوتیک پیش از شروع زایمان به‌طور پایدار ریشه‌کن نمی‌شود.

به همین دلیل، در بسیاری از موارد هدف اصلی تجویز آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه حین زایمان است.

بااین‌حال، عفونت ادراری علامت‌دار ناشی از GBS و بعضی موارد باکتریوری در بارداری نیازمند ارزیابی و درمان متفاوت هستند.

آیا سزارین از انتقال GBS جلوگیری می‌کند؟

در سزارین برنامه‌ریزی‌شده که پیش از شروع زایمان و با پرده‌های جنینی سالم انجام می‌شود، معمولاً آنتی‌بیوتیک اختصاصی پیشگیری از GBS صرفاً به دلیل کلونیزاسیون مادر لازم نیست.

بااین‌حال، آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه معمول جراحی سزارین موضوع جداگانه‌ای است.

اگر زایمان شروع شده یا پرده‌های جنینی پاره شده باشند، شرایط متفاوت خواهد بود.

مقاومت آنتی‌بیوتیکی GBS

GBS معمولاً نسبت به پنی‌سیلین حساس است.

بااین‌حال، مقاومت به برخی داروها مانند کلیندامایسین و اریترومایسین در سویه‌های مختلف گزارش شده است.

این موضوع در انتخاب دارو برای بیماران دارای حساسیت شدید به پنی‌سیلین اهمیت دارد.

ژن‌های مقاومت آنتی‌بیوتیکی GBS

ژن erm

برخی ژن‌های خانواده erm با مقاومت به ماکرولیدها و گاهی لینکوزامیدها ارتباط دارند.

ژن mef

ژن‌های خانواده mef می‌توانند در مکانیسم‌های خروج فعال دارو و مقاومت به برخی ماکرولیدها نقش داشته باشند.

ژن lnu

برخی ژن‌های lnu با مقاومت به لینکوزامیدها ارتباط دارند.

وجود ژن مقاومت به‌تنهایی همیشه جایگزین آزمایش فنوتیپی حساسیت دارویی نیست.

آیا برای GBS واکسن وجود دارد؟

واکسن‌های مختلفی علیه GBS در حال توسعه و بررسی هستند.

برخی واکسن‌ها بر پایه پلی‌ساکاریدهای کپسولی و برخی بر پایه پروتئین‌های باکتری طراحی شده‌اند.

هدف مهم توسعه واکسن، پیشگیری از عفونت‌های نوزادی از طریق ایمن‌سازی مادر در دوران بارداری است.

در حال حاضر واکسن GBS برای استفاده روتین عمومی در مراقبت بارداری به‌طور گسترده در دسترس نیست.

اهمیت تشخیص سریع GBS در آزمایشگاه

تشخیص سریع GBS می‌تواند در برخی شرایط بالینی اهمیت زیادی داشته باشد.

روش‌های مولکولی مانند Real-Time PCR امکان شناسایی DNA باکتری را فراهم می‌کنند.

بااین‌حال، انتخاب آزمون باید بر اساس کاربرد بالینی، نمونه مناسب و عملکرد اعتبارسنجی‌شده انجام شود.

استفاده از روش‌های مولکولی در کنار کشت میکروبی می‌تواند در برخی شرایط اطلاعات کامل‌تری فراهم کند.

نقش GBS PCR در مراقبت‌های دوران بارداری

غربالگری دقیق زنان باردار یکی از بخش‌های مهم برنامه‌های پیشگیری از عفونت زودرس نوزادی است.

GBS PCR می‌تواند در برخی الگوریتم‌های غربالگری یا بررسی سریع حین زایمان مورد استفاده قرار گیرد.

بااین‌حال، استفاده از PCR مستقیم، PCR پس از غنی‌سازی و کشت باید بر اساس دستورالعمل‌های معتبر و مشخصات کیت انتخاب شود.

پرسش‌های متداول درباره استرپتوکوک گروه B

استرپتوکوک گروه B چیست؟

استرپتوکوک گروه B یا GBS باکتری Streptococcus agalactiae است که می‌تواند بدون علامت در بدن حضور داشته باشد یا در شرایط خاص عفونت ایجاد کند.

آیا GBS بیماری مقاربتی است؟

GBS معمولاً به‌عنوان یک عفونت مقاربتی طبقه‌بندی نمی‌شود. این باکتری می‌تواند بخشی از فلور میکروبی دستگاه گوارش و تناسلی باشد.

آیا GBS در بارداری خطرناک است؟

کلونیزاسیون مادر معمولاً بدون علامت است، اما می‌تواند خطر انتقال باکتری و بیماری زودرس نوزادی را افزایش دهد.

آزمایش GBS در چه هفته‌ای انجام می‌شود؟

بر اساس توصیه‌های ایالات متحده، غربالگری معمولاً در هفته‌های ۳۶ تا ۳۷ بارداری انجام می‌شود. زمان‌بندی در کشورها ممکن است متفاوت باشد.

آزمایش GBS چگونه انجام می‌شود؟

معمولاً با نمونه‌گیری از واژن تحتانی و رکتوم و بررسی نمونه با کشت یا روش مولکولی معتبر انجام می‌شود.

GBS PCR چیست؟

یک روش مولکولی برای شناسایی DNA باکتری Streptococcus agalactiae است.

آیا GBS با Real-Time PCR تشخیص داده می‌شود؟

بله. آزمون‌های Real-Time PCR معتبر برای شناسایی GBS در برخی کاربردهای بالینی استفاده می‌شوند.

ژن cfb چیست؟

ژن cfb یکی از اهداف شناخته‌شده تشخیص مولکولی GBS است که با عامل CAMP ارتباط دارد.

آیا نتیجه GBS مثبت به معنی عفونت است؟

خیر. نتیجه مثبت نمونه غربالگری معمولاً نشان‌دهنده کلونیزاسیون است و الزاماً به معنی بیماری فعال نیست.

آیا GBS باعث مننژیت می‌شود؟

بله. GBS یکی از عوامل مهم مننژیت باکتریایی نوزادان است.

آیا GBS باعث سپسیس می‌شود؟

بله. این باکتری می‌تواند به‌ویژه در نوزادان و افراد پرخطر موجب عفونت تهاجمی و سپسیس شود.

آیا GBS درمان دارد؟

بله. عفونت‌های ناشی از GBS با آنتی‌بیوتیک مناسب درمان می‌شوند.

آیا GBS در زایمان طبیعی منتقل می‌شود؟

انتقال هنگام زایمان امکان‌پذیر است، اما همه نوزادان در معرض باکتری بیمار نمی‌شوند.

آیا GBS مثبت نیازمند سزارین است؟

خیر. نتیجه مثبت غربالگری GBS به‌تنهایی اندیکاسیون سزارین نیست.

آیا GBS واکسن دارد؟

واکسن‌های GBS در حال توسعه هستند، اما واکسیناسیون روتین عمومی هنوز به‌طور گسترده در دسترس نیست.

تفاوت GBS PCR و کشت چیست؟

PCR DNA باکتری را شناسایی می‌کند، درحالی‌که کشت امکان جداسازی باکتری زنده و بررسی حساسیت آنتی‌بیوتیکی را فراهم می‌کند.

جمع‌بندی

استرپتوکوک گروه B یا Streptococcus agalactiae یکی از باکتری‌های مهم در پزشکی و میکروب‌شناسی بالینی است.

این باکتری می‌تواند بدون ایجاد علامت در دستگاه گوارش و تناسلی انسان حضور داشته باشد، اما در برخی شرایط موجب عفونت‌های شدید شود.

اهمیت GBS به‌ویژه در دوران بارداری و نوزادی است؛ زیرا انتقال آن ازمادر به نوزاد ممکن است باعث سپسیس، پنومونی و مننژیت شود.

غربالگری مناسب زنان باردار و تجویز آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه حین زایمان در افراد واجد شرایط از راهکارهای مهم کاهش بیماری زودرس نوزادی هستند.

تشخیص آزمایشگاهی GBS با استفاده از کشت و روش‌های مولکولی مانند Real-Time PCR انجام می‌شود.

ژن cfb یکی از اهداف شناخته‌شده تشخیص مولکولی است، اما انتخاب هدف ژنتیکی و روش آزمایش باید بر اساس اعتبارسنجی و مستندات کیت انجام شود.

ترکیب تشخیص دقیق، مراقبت‌های مناسب دوران بارداری و درمان به‌موقع می‌تواند به کاهش عوارض عفونت‌های ناشی از استرپتوکوک گروه B کمک کند.