آزمایش Anti-PR3 چیست؟ نقش آنتی‌بادی Proteinase 3 در تشخیص واسکولیت ANCA، بیماری GPA و درگیری کلیه و ریه

آزمایش Anti-PR3 چیست؟ نقش آنتی‌بادی Proteinase 3 در تشخیص واسکولیت ANCA، بیماری GPA و درگیری کلیه و ریه

آنتی‌بادی ضد پروتئیناز ۳ (Anti-Proteinase 3 Antibody یا Anti-PR3) یکی از مهم‌ترین اتوآنتی‌بادی‌های مرتبط با واسکولیت‌های عروق کوچک است.

این آنتی‌بادی به گروه آنتی‌بادی‌های ضد سیتوپلاسم نوتروفیل (Anti-Neutrophil Cytoplasmic Antibodies یا ANCA) تعلق دارد و علیه آنزیم Proteinase 3 تولید می‌شود.

Proteinase 3 یکی از آنزیم‌های پروتئولیتیک موجود در گرانول‌های نوتروفیل‌هاست که در پاسخ ایمنی ذاتی و تنظیم فرآیندهای التهابی نقش دارد.

از نظر بالینی، Anti-PR3 ارتباط مهمی با گرانولوماتوز همراه با پلی‌آنژئیت (Granulomatosis with Polyangiitis یا GPA) دارد؛ بیماری خودایمنی که می‌تواند دستگاه تنفسی فوقانی، ریه‌ها، کلیه‌ها و سایر اندام‌ها را درگیر کند.

بررسی Anti-PR3 همراه با Anti-MPO از مهم‌ترین اقدامات سرولوژیک در بیماران مشکوک به واسکولیت مرتبط با ANCA است.

بااین‌حال، مثبت‌شدن Anti-PR3 به‌تنهایی برای تشخیص قطعی GPA یا سایر واسکولیت‌ها کافی نیست و منفی‌بودن آن نیز بیماری را رد نمی‌کند.

۱. پروتئین Proteinase 3 چیست؟

Proteinase 3 که به اختصار PR3 نامیده می‌شود، یک آنزیم از خانواده سرین پروتئازها (Serine Proteases) است.

این پروتئین توسط ژن PRTN3 کدگذاری می‌شود و عمدتاً در گرانول‌های آزوروفیلیک نوتروفیل‌ها ذخیره می‌شود.

PR3 می‌تواند در شرایط مختلف فعال‌شدن نوتروفیل، در فضای خارج‌سلولی یا روی سطح این سلول‌ها نیز حضور پیدا کند.

عملکردهای اصلی Proteinase 3

مشارکت در تجزیه بعضی پروتئین‌های خارج‌سلولی

تنظیم برخی مسیرهای پاسخ التهابی

تعامل با پروتئین‌های تنظیم‌کننده سیستم ایمنی

مشارکت در فرآیندهای مرتبط با عملکرد نوتروفیل

نقش در پردازش بعضی مولکول‌های زیستی

فعالیت PR3 در شرایط طبیعی تحت کنترل مهارکننده‌های پروتئاز قرار دارد.

اختلال در تعادل میان فعالیت پروتئازها و مهارکننده‌های آن‌ها می‌تواند در برخی وضعیت‌های التهابی موجب آسیب بافتی شود.

۲. نوتروفیل چیست و چرا در واسکولیت اهمیت دارد؟

نوتروفیل‌ها از سلول‌های مهم سیستم ایمنی ذاتی هستند و در دفاع بدن در برابر عوامل عفونی نقش دارند.

این سلول‌ها می‌توانند با مهاجرت به محل التهاب، آزادسازی مواد ضد‌میکروبی و فعال‌کردن فرآیندهای دفاعی به کنترل عفونت کمک کنند.

بااین‌حال، فعال‌شدن نامناسب یا بیش‌ازحد نوتروفیل‌ها ممکن است باعث آسیب به بافت‌های بدن شود.

در واسکولیت‌های مرتبط با ANCA، برهم‌کنش میان اتوآنتی‌بادی‌ها و نوتروفیل‌های آماده‌شده برای فعال‌سازی یکی از مسیرهای مهم ایجاد التهاب عروقی است.

این فرآیند می‌تواند موجب آسیب سلول‌های اندوتلیال و التهاب عروق کوچک شود.

۳. آنتی‌بادی Anti-PR3 چگونه موجب فعال‌شدن نوتروفیل می‌شود؟

یکی از موضوعات مهم در پاتوژنز واسکولیت مرتبط با ANCA، نقش اتوآنتی‌بادی‌ها در فعال‌سازی نوتروفیل‌هاست.

در شرایط التهابی، بعضی عوامل مانند TNF و سایر واسطه‌های ایمنی می‌توانند نوتروفیل‌ها را برای پاسخ شدیدتر آماده کنند؛ فرآیندی که با عنوان Priming شناخته می‌شود.

در این وضعیت، بخشی از آنتی‌ژن PR3 ممکن است روی سطح سلول قابل دسترس‌تر شود.

آنتی‌بادی Anti-PR3 می‌تواند با آنتی‌ژن مربوط واکنش نشان دهد و در حضور شرایط مناسب، از طریق مسیرهایی شامل گیرنده‌های Fc در فعال‌سازی نوتروفیل مشارکت کند.

پیامدهای احتمالی

افزایش تولید گونه‌های فعال اکسیژن

آزادسازی آنزیم‌های گرانولی

افزایش چسبندگی نوتروفیل‌ها به اندوتلیوم

تحریک پاسخ‌های التهابی

آسیب به دیواره عروق کوچک

فعال‌شدن مسیر جایگزین کمپلمان، به‌ویژه محور C5a و گیرنده آن، نیز در تقویت التهاب واسکولیتی اهمیت دارد.

بااین‌حال، پاتوژنز بیماری چندعاملی است و نمی‌توان تمام تظاهرات بیماران را صرفاً به مقدار Anti-PR3 نسبت داد.

۴. واسکولیت مرتبط با ANCA چیست؟

واسکولیت‌های مرتبط با ANCA یا ANCA-Associated Vasculitides که به اختصار AAV نامیده می‌شوند، گروهی از بیماری‌های التهابی عروق کوچک و گاهی متوسط هستند.

این بیماری‌ها می‌توانند با التهاب و تخریب دیواره عروق همراه باشند و بر خون‌رسانی و عملکرد اندام‌ها تأثیر بگذارند.

سه گروه مهم این بیماری‌ها عبارت‌اند از:

Granulomatosis with Polyangiitis یا GPA

این بیماری ممکن است با التهاب گرانولوماتوز در دستگاه تنفسی و واسکولیت عروق کوچک همراه باشد.

ارتباط سرولوژیک آن با PR3-ANCA شناخته‌شده است.

Microscopic Polyangiitis یا MPA

این بیماری عمدتاً با واسکولیت نکروزان عروق کوچک شناخته می‌شود و معمولاً التهاب گرانولوماتوز مشخصه GPA را ندارد.

MPO-ANCA در بسیاری از بیماران MPA شایع‌تر است، اما PR3-ANCA نیز ممکن است مثبت باشد.

Eosinophilic Granulomatosis with Polyangiitis یا EGPA

این بیماری با ویژگی‌هایی مانند آسم، ائوزینوفیلی، التهاب گرانولوماتوز ائوزینوفیلیک و واسکولیت همراه است.

در بخشی از بیماران EGPA، ANCA مثبت می‌شود؛ اما Anti-PR3 در این بیماری نسبتاً غیرشایع است.

بنابراین، نوع ANCA می‌تواند اطلاعاتی درباره فنوتیپ احتمالی بیماری فراهم کند، اما به‌تنهایی نام بیماری را مشخص نمی‌کند.

۵. بیماری GPA چیست؟

گرانولوماتوز همراه با پلی‌آنژئیت (GPA) یکی از واسکولیت‌های مهم سیستمیک است که می‌تواند با التهاب دستگاه تنفسی فوقانی و تحتانی و آسیب کلیوی همراه باشد.

این بیماری در گذشته با نام Wegener’s Granulomatosis شناخته می‌شد.

امروزه اصطلاح GPA در متون علمی و راهنماهای بالینی استفاده می‌شود.

اندام‌های درگیر در GPA

بینی و سینوس‌های پارانازال

گوش میانی و دستگاه شنوایی

ریه‌ها

کلیه‌ها

چشم‌ها

پوست

اعصاب محیطی

سایر اندام‌ها

همه بیماران الزاماً درگیری هم‌زمان تمام این اندام‌ها را ندارند.

در بعضی افراد، بیماری ابتدا با علائم محدود گوش، حلق یا بینی ظاهر می‌شود.

در سایر بیماران ممکن است از ابتدا تظاهرات شدید ریوی یا کلیوی وجود داشته باشد.

۶. علائم GPA مرتبط با Anti-PR3

تظاهرات گوش، حلق و بینی

بعضی بیماران ممکن است دچار علائم زیر شوند:

گرفتگی مزمن بینی

ترشحات خونی بینی

دلمه‌های مکرر داخل بینی

سینوزیت مقاوم یا عودکننده

التهاب گوش میانی

کاهش شنوایی

در موارد پیشرفته، آسیب غضروف بینی

تظاهرات ریوی

سرفه

تنگی نفس

درد قفسه سینه

ندول‌های ریوی

ضایعات حفره‌دار ریه

خون‌ریزی آلوئولی در بعضی بیماران

تظاهرات کلیوی

هماچوری

پروتئینوری

افزایش کراتینین

کاهش سریع عملکرد کلیه

گلومرولونفریت نکروزان

درگیری کلیه ممکن است در ابتدا بدون علامت واضح باشد و تنها در آزمایش ادرار یا خون مشخص شود.

به همین دلیل، ارزیابی کلیه در بیماران مشکوک به AAV اهمیت حیاتی دارد.

۷. ارتباط Anti-PR3 با درگیری کلیه

یکی از عوارض مهم واسکولیت مرتبط با ANCA، گلومرولونفریت نکروزان است.

گلومرول‌ها ساختارهای تصفیه‌کننده خون در کلیه هستند.

التهاب و آسیب عروق کوچک گلومرولی می‌تواند موجب اختلال عملکرد کلیه شود.

Pauci-Immune Glomerulonephritis

یکی از الگوهای شناخته‌شده در واسکولیت ANCA، گلومرولونفریت با رسوب اندک کمپلکس‌های ایمنی است که با عنوان Pauci-Immune Glomerulonephritis شناخته می‌شود.

در این حالت، بررسی بافت‌شناسی ممکن است نکروز و تشکیل هلال‌های گلومرولی را نشان دهد.

اما در ایمونوفلورسانس بافتی، رسوب ایمونوگلوبولین‌ها معمولاً کم یا فاقد الگوی برجسته است.

آیا Anti-PR3 مثبت به معنی نفریت است؟

خیر.

مثبت‌بودن Anti-PR3 به‌تنهایی نشان‌دهنده درگیری کلیه نیست.

برای ارزیابی کلیه، آزمایش ادرار، کراتینین، eGFR و سایر بررسی‌های تخصصی لازم هستند.

۸. نقش بیوپسی کلیه در واسکولیت ANCA

راهنمای KDIGO 2024 بر اهمیت تشخیص سریع واسکولیت‌های مرتبط با ANCA تأکید دارد.

بیوپسی کلیه می‌تواند اطلاعات مهمی درباره نوع آسیب بافتی، میزان التهاب فعال و آسیب مزمن فراهم کند.

آیا همیشه باید منتظر نتیجه بیوپسی ماند؟

خیر.

طبق راهنمای KDIGO، اگر بیمار تظاهرات بالینی سازگار با واسکولیت عروق کوچک داشته باشد و PR3-ANCA یا MPO-ANCA مثبت باشد، در شرایط کاهش سریع عملکرد کلیه یا بیماری شدید، شروع درمان ضروری نباید صرفاً به‌دلیل انتظار برای بیوپسی به تأخیر بیفتد.

بااین‌حال، این تصمیم باید توسط تیم تخصصی و با توجه به احتمال بیماری‌های مشابه انجام شود.

بیوپسی همچنان در صورت امکان و وجود اندیکاسیون، برای تأیید تشخیص و ارزیابی پیش‌آگهی اهمیت دارد.

۹. تفاوت Anti-PR3 با Anti-MPO چیست؟

دو آنتی‌ژن اصلی مرتبط با واسکولیت‌های ANCA عبارت‌اند از Proteinase 3 و Myeloperoxidase.

Anti-PR3

این آنتی‌بادی علیه آنزیم Proteinase 3 تولید می‌شود.

ارتباط آن با GPA و بعضی فنوتیپ‌های عودکننده AAV شناخته‌شده است.

Anti-MPO

این آنتی‌بادی علیه آنزیم Myeloperoxidase تولید می‌شود.

MPO-ANCA بیشتر در بسیاری از بیماران مبتلا به MPA و بعضی بیماران مبتلا به EGPA مشاهده می‌شود.

مقایسه بالینی

ویژگیPR3-ANCAMPO-ANCAآنتی‌ژن هدفProteinase 3Myeloperoxidaseارتباط شایعGPAMPA و بخشی از EGPAالگوی IIF کلاسیکاغلب C-ANCAاغلب P-ANCAدرگیری کلیهامکان‌پذیرامکان‌پذیردرگیری ریهامکان‌پذیرامکان‌پذیرتشخیص قطعی به‌تنهاییخیرخیر

اگرچه این ارتباطات شناخته‌شده هستند، همپوشانی قابل توجهی وجود دارد.

برای مثال، بعضی بیماران مبتلا به GPA ممکن است MPO-ANCA مثبت باشند و بعضی بیماران مبتلا به MPA نیز PR3-ANCA مثبت دارند.

بنابراین، نمی‌توان نوع واسکولیت را تنها بر اساس آنتی‌ژن ANCA تعیین کرد.

۱۰. تفاوت PR3-ANCA با C-ANCA چیست؟

یکی از مسائل مهم در تفسیر آزمایش‌های واسکولیت، تفاوت میان نام آنتی‌ژن هدف و الگوی ایمونوفلورسانس است.

C-ANCA

Cytoplasmic ANCA به الگوی فلورسانس سیتوپلاسمی در بررسی نوتروفیل‌ها با روش ایمونوفلورسانس غیرمستقیم گفته می‌شود.

این الگو معمولاً با آنتی‌بادی‌های ضد PR3 ارتباط دارد.

PR3-ANCA

PR3-ANCA به آنتی‌بادی‌هایی اشاره می‌کند که علیه آنتی‌ژن Proteinase 3 واکنش نشان می‌دهند.

این آنتی‌بادی با روش‌های آنتی‌ژن‌محور مانند ELISA یا سایر ایمونواسی‌ها شناسایی می‌شود.

آیا این دو اصطلاح مترادف هستند؟

خیر.

C-ANCA یک الگوی آزمایشگاهی است، درحالی‌که PR3-ANCA اختصاصیت آنتی‌ژنی را مشخص می‌کند.

در بعضی نمونه‌ها، الگوی C-ANCA ممکن است ناشی از آنتی‌بادی‌هایی غیر از Anti-PR3 باشد.

همچنین نتیجه PR3-ANCA مثبت ممکن است همیشه با الگوی کلاسیک C-ANCA همراه نباشد.

بنابراین، در گزارش آزمایشگاهی باید میان الگوی فلورسانس و اختصاصیت آنتی‌ژن تفاوت قائل شد.

۱۱. جایگاه PR3-ANCA در معیارهای ACR/EULAR 2022

در سال ۲۰۲۲، معیارهای مشترک ACR/EULAR برای طبقه‌بندی GPA منتشر شدند.

این معیارها پس از تشخیص بالینی واسکولیت عروق کوچک یا متوسط و کنارگذاشتن بیماری‌های مشابه استفاده می‌شوند.

در این معیارها، مثبت‌بودن PR3-ANCA یا C-ANCA دارای پنج امتیاز است.

سایر معیارهای مهم

ترشحات خونی، دلمه‌های بینی یا احتقان سینوسی: ۳ امتیاز

درگیری غضروفی: ۲ امتیاز

کاهش شنوایی انتقالی یا حسی‌عصبی: ۱ امتیاز

ندول، توده یا کاویتاسیون ریه: ۲ امتیاز

گرانولوم یا سلول‌های غول‌آسا در بیوپسی: ۲ امتیاز

التهاب سینوس‌های بینی یا پارانازال در تصویربرداری: ۱ امتیاز

گلومرولونفریت Pauci-Immune: یک امتیاز

برخی یافته‌ها نیز امتیاز منفی دارند؛ از جمله MPO-ANCA مثبت و ائوزینوفیلی قابل توجه.

در بیمار واجد شرایط، مجموع پنج امتیاز یا بیشتر برای طبقه‌بندی GPA استفاده می‌شود.

نکته بسیار مهم

وجود PR3-ANCA مثبت با پنج امتیاز، به‌تنهایی اجازه تشخیص قطعی GPA را نمی‌دهد.

ابتدا باید وجود واسکولیت از نظر بالینی مورد ارزیابی قرار گیرد و بیماری‌های مشابه کنار گذاشته شوند.

این معیارها برای طبقه‌بندی پژوهشی طراحی شده‌اند، نه غربالگری جمعیت عمومی.

۱۲. آیا Anti-PR3 در بیماری‌های غیرواسکولیتی مثبت می‌شود؟

بله.

اگرچه PR3-ANCA یکی از نشانگرهای مهم AAV است، مثبت‌شدن آن در بعضی بیماری‌های دیگر نیز گزارش شده است.

از جمله شرایطی که در تفسیر نتیجه باید مورد توجه قرار گیرند:

برخی عفونت‌های مزمن

اندوکاردیت عفونی

بعضی بیماری‌های التهابی روده

برخی بیماری‌های خودایمنی دیگر

بعضی وضعیت‌های مرتبط با دارو

اهمیت اندوکاردیت عفونی

اندوکاردیت عفونی ممکن است با علائمی مانند تب، اختلال کلیه، التهاب عروقی یا ANCA مثبت همراه شود و از نظر بالینی بعضی واسکولیت‌ها را تقلید کند.

افتراق این وضعیت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا رویکرد درمانی عفونت با واسکولیت خودایمنی متفاوت است.

بنابراین، نتیجه PR3-ANCA مثبت باید در زمینه بالینی مناسب تفسیر شود و در صورت لزوم علل عفونی یا دارویی بررسی شوند.

۱۳. روش‌های آزمایشگاهی شناسایی Anti-PR3

ایمونوفلورسانس غیرمستقیم (IIF)

در روش IIF، سرم بیمار روی نوتروفیل‌های تثبیت‌شده بررسی می‌شود.

این روش می‌تواند الگوهایی مانند C-ANCA و P-ANCA را نشان دهد.

بااین‌حال، الگوی فلورسانس به‌تنهایی اختصاصیت دقیق آنتی‌بادی را مشخص نمی‌کند.

ELISA

در روش ELISA از آنتی‌ژن Proteinase 3 برای شناسایی آنتی‌بادی اختصاصی استفاده می‌شود.

Chemiluminescence Immunoassay

در روش CLIA، واکنش آنتی‌ژن و آنتی‌بادی با سیگنال شیمی‌لومینسانس آشکارسازی می‌شود.

Fluorescence Immunoassay

در این روش، واکنش با استفاده از سیگنال فلورسانس اندازه‌گیری می‌شود.

Multiplex Fluorescence Immunoassay

در فناوری Multiplex، چندین آنتی‌ژن خودایمنی در یک مجموعه آزمایشگاهی بررسی می‌شوند.

برای مثال، Anti-PR3 می‌تواند همراه با Anti-MPO و Anti-GBM در یک پنل مورد بررسی قرار گیرد.

بااین‌حال، اعتبار روش برای هر نشانگر باید جداگانه بررسی شود.

۱۴. توصیه بین‌المللی درباره روش مناسب آزمایش ANCA

بیانیه اجماع بین‌المللی سال ۲۰۱۷ درباره تشخیص GPA و MPA، استفاده از ایمونواسی‌های آنتی‌ژن‌محور با کیفیت بالا را به‌عنوان روش اصلی غربالگری PR3-ANCA و MPO-ANCA توصیه کرده است.

راهنمای EULAR نیز این رویکرد را تأیید می‌کند.

آیا انجام IIF همیشه ضروری است؟

خیر.

در صورت استفاده از یک ایمونواسی اختصاصی معتبر و با کیفیت بالا، انجام IIF به‌عنوان مرحله اجباری اولیه برای تمام بیماران مشکوک به GPA یا MPA ضروری نیست.

چه زمانی بررسی تکمیلی لازم است؟

اگر نتیجه PR3-ANCA و MPO-ANCA منفی باشد اما شک بالینی به واسکولیت همچنان بالا باشد، استفاده از آزمون مستقل دیگر یا IIF می‌تواند مفید باشد.

همچنین در نتایج مثبت ضعیف یا غیرمنتظره، تأیید اختصاصیت آنتی‌بادی با روش دیگر ممکن است به افزایش اطمینان تشخیصی کمک کند.

این توصیه‌ها تنها زمانی قابل تعمیم به یک کیت تجاری هستند که عملکرد اختصاصی آن آزمون به‌طور مناسب اعتبارسنجی شده باشد.

۱۵. آیا مقدار Anti-PR3 فعالیت بیماری را مشخص می‌کند؟

یکی از موضوعات مهم در مدیریت AAV، ارتباط سطح ANCA با فعالیت بیماری و خطر عود است.

در بعضی مطالعات، ماندگاری PR3-ANCA یا افزایش سطح آن در طول پیگیری با افزایش احتمال عود ارتباط نشان داده است.

بااین‌حال، این ارتباط در تمام بیماران یکسان نیست.

راهنمای KDIGO 2024

این راهنما بیان می‌کند که باقی‌ماندن ANCA مثبت، افزایش سطح آنتی‌بادی یا تبدیل نتیجه منفی به مثبت ممکن است در ارزیابی خطر عود آینده اهمیت داشته باشد.

اما این تغییرات به‌تنهایی برای پیش‌بینی قطعی عود کافی نیستند.

آیا افزایش Anti-PR3 به معنی نیاز فوری به تغییر درمان است؟

خیر.

تصمیم‌گیری باید با توجه به علائم، عملکرد اندام‌ها، آزمایش‌های التهابی و سایر یافته‌های بالینی انجام شود.

تغییر سطح آنتی‌بادی به‌تنهایی جایگزین ارزیابی فعالیت واسکولیت نیست.

۱۶. تفاوت Anti-PR3 با Anti-GBM

آنتی‌بادی Anti-GBM علیه اجزای غشای پایه گلومرولی تولید می‌شود.

این آنتی‌بادی با بیماری Anti-GBM مرتبط است که ممکن است موجب گلومرولونفریت سریعاً پیشرونده و خون‌ریزی آلوئولی شود.

در مقابل، Anti-PR3 علیه آنزیم Proteinase 3 واکنش نشان می‌دهد.

چرا بررسی هر دو اهمیت دارد؟

در بیمار دارای تظاهرات سندرم ریوی–کلیوی، از جمله خون‌ریزی ریوی و کاهش سریع عملکرد کلیه، افتراق واسکولیت ANCA از بیماری Anti-GBM اهمیت زیادی دارد.

همچنین در بعضی بیماران، هر دو گروه آنتی‌بادی ممکن است هم‌زمان وجود داشته باشند.

این وضعیت با عنوان Double-Positive Disease شناخته می‌شود.

بنابراین، در بیمار دارای شک بالینی مناسب، بررسی PR3-ANCA، MPO-ANCA و Anti-GBM می‌تواند بخشی از ارزیابی تشخیصی باشد.

۱۷. تفسیر نتایج آزمایش Anti-PR3

نتیجه مثبت

نتیجه مثبت Anti-PR3 نشان‌دهنده شناسایی آنتی‌بادی واکنش‌دهنده با Proteinase 3 است.

در بیمار دارای علائم سازگار با AAV، این نتیجه می‌تواند احتمال GPA یا سایر فنوتیپ‌های PR3-ANCA مثبت را تقویت کند.

اما مثبت‌شدن آنتی‌بادی به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست.

نتیجه منفی

منفی‌بودن PR3-ANCA نمی‌تواند واسکولیت را رد کند.

بعضی بیماران مبتلا به GPA یا MPA ممکن است ANCA منفی باشند.

نتیجه مثبت ضعیف

نتایج نزدیک نقطه برش باید با توجه به احتمال پیش‌آزمون بیماری و ویژگی‌های کیت بررسی شوند.

در موارد ناسازگار با وضعیت بالینی، انجام آزمون تأییدی ممکن است ضرورت داشته باشد.

نتیجه PR3 مثبت و MPO منفی

این الگو ممکن است در GPA مشاهده شود.

اما نوع بیماری را به‌تنهایی مشخص نمی‌کند.

نتیجه PR3 و MPO هر دو مثبت

این وضعیت نسبتاً غیرمعمول است و می‌تواند در برخی بیماری‌های خودایمنی یا واسکولیت‌های مرتبط با دارو مشاهده شود.

در چنین شرایطی، بررسی سابقه دارویی، احتمال عفونت و سایر علل ضروری است.

آیا نتیجه مثبت بدون علائم نیازمند تشخیص GPA است؟

خیر.

در فرد فاقد تظاهرات بالینی سازگار، نتیجه PR3-ANCA مثبت به‌تنهایی تشخیص GPA نیست.

۱۸. جایگاه Anti-PR3 در پنل A1 شرکت iCarbonX

شرکت iCarbonX در پنل Rheumatology IgG Testing Panel با کد A1، نشانگر PR3 را به‌عنوان بیست‌وچهارمین مارکر معرفی کرده است.

در دستورالعمل رسمی Rheumatology IgG Profile Kit، این نشانگر با عنوان Protease 3 درج شده است.

در همین پنل، مارکرهای MPO و GBM نیز قرار دارند.

وجود این سه نشانگر در کنار یکدیگر می‌تواند برای بررسی پروفایل سرولوژیک بیماران مشکوک به بعضی واسکولیت‌ها و بیماری‌های مرتبط با گلومرولونفریت مفید باشد.

نوع آزمایش و نمونه

طبق IFU، این کیت برای شناسایی کیفی اتوآنتی‌بادی‌های IgG در سرم یا خون کامل دارای ضدانعقاد EDTA طراحی شده است.

روش سنجش بر پایه Multiplex Fluorescence Immunoassay است.

اصل روش

اتوآنتی‌بادی‌های موجود در نمونه به آنتی‌ژن‌های تثبیت‌شده روی چیپ متصل می‌شوند.

سپس آنتی‌بادی ثانویه نشاندارشده با فلورسانس با کمپلکس آنتی‌ژن–آنتی‌بادی واکنش می‌دهد.

سیگنال حاصل توسط دستگاه ICX MFA 768A بررسی می‌شود.

نقطه برش طبق IFU

طبق دستورالعمل رسمی:

کمتر از ۶۰۰ RU: نتیجه منفی

برابر یا بیشتر از ۶۰۰ RU: نتیجه مثبت

مقدار RU نشان‌دهنده غلظت مطلق Anti-PR3 نیست و با نتایج روش‌های دیگر قابل مقایسه مستقیم نیست.

عملکرد کلی کیت

در IFU، برای محصول به‌صورت کلی موارد زیر ذکر شده است:

ضریب تغییرات تکرارپذیری حداکثر ۱۵ درصد

ضریب تغییرات بین بچ‌ها حداکثر ۲۰ درصد

توافق مثبت بیشتر از ۹۰ درصد با محصولات مقایسه‌ای

توافق منفی بیشتر از ۹۰ درصد

توافق کلی بیشتر از ۹۵ درصد

این شاخص‌ها مربوط به ارزیابی کلی محصول هستند و نباید به‌عنوان حساسیت یا ویژگی تشخیصی اختصاصی Anti-PR3 معرفی شوند.

۱۹. ضرورت اعتبارسنجی اختصاصی Anti-PR3 در iCarbonX

از آنجا که راهنماهای بین‌المللی بر استفاده از ایمونواسی‌های آنتی‌ژن‌محور با کیفیت بالا تأکید دارند، عملکرد اختصاصی آزمون PR3 در یک پلتفرم Multiplex اهمیت زیادی دارد.

برای ارزیابی علمی این آزمون، لازم است داده‌های زیر از سازنده دریافت شوند:

نوع و منبع آنتی‌ژن PR3

حساسیت تشخیصی در بیماران GPA

ویژگی تشخیصی در گروه‌های کنترل مناسب

عملکرد در مقایسه با روش مرجع معتبر PR3-ANCA

تکرارپذیری و تغییرات بین بچ‌ها

رفتار نمونه‌های نزدیک نقطه برش

واکنش متقاطع احتمالی

عملکرد در نمونه‌های PR3-ANCA مثبت و MPO-ANCA منفی

عملکرد در نمونه‌های PR3 و MPO هم‌زمان مثبت

میزان توافق با روش‌های رایج آزمایشگاهی

همچنین برای ادعای قابلیت استفاده در الگوریتم غربالگری اولیه AAV، باید مشخص شود که حساسیت و ویژگی اختصاصی آزمون با الزامات مربوط سازگار است.

بنابراین، وجود مارکر PR3 در پنل A1 به‌تنهایی برای ادعای جایگزینی کامل روش‌های معتبر تک‌نشانگری کافی نیست.

۲۰. پرسش‌های متداول درباره Anti-PR3

آیا Anti-PR3 مثبت به معنی ابتلای قطعی به GPA است؟

خیر. نتیجه مثبت یکی از شواهد مهم سرولوژیک است، اما تشخیص به مجموعه یافته‌های بالینی و آزمایشگاهی نیاز دارد.

آیا Anti-PR3 همان C-ANCA است؟

خیر. C-ANCA یک الگوی فلورسانس است، درحالی‌که Anti-PR3 اختصاصیت آنتی‌ژنی را مشخص می‌کند.

آیا Anti-PR3 با درگیری کلیه ارتباط دارد؟

بله. واسکولیت‌های PR3-ANCA مثبت می‌توانند با گلومرولونفریت و آسیب کلیوی همراه باشند.

آیا Anti-PR3 با خون‌ریزی ریه ارتباط دارد؟

در بعضی بیماران مبتلا به GPA یا سایر واسکولیت‌های ANCA، خون‌ریزی آلوئولی ممکن است رخ دهد؛ اما نتیجه Anti-PR3 به‌تنهایی وجود این عارضه را مشخص نمی‌کند.

آیا Anti-PR3 و Anti-MPO یکسان هستند؟

خیر. این آنتی‌بادی‌ها علیه دو آنزیم متفاوت تولید می‌شوند و با فنوتیپ‌های بالینی متفاوتی ارتباط دارند.

آیا Anti-PR3 منفی بیماری GPA را رد می‌کند؟

خیر. بعضی بیماران مبتلا به GPA ممکن است نتیجه منفی داشته باشند.

آیا مقدار Anti-PR3 شدت بیماری را مشخص می‌کند؟

به‌تنهایی خیر. سطح آنتی‌بادی برای تعیین شدت بیماری یا تصمیم‌گیری مستقل درمانی کافی نیست.

آیا Anti-PR3 برای پایش عود بیماری کاربرد دارد؟

تغییرات این آنتی‌بادی ممکن است در بعضی بیماران اطلاعاتی درباره خطر عود فراهم کند، اما نباید تنها مبنای تصمیم‌گیری باشد.

آیا Anti-PR3 در معیارهای ACR/EULAR 2022 امتیاز دارد؟

بله. در معیارهای طبقه‌بندی GPA، PR3-ANCA یا C-ANCA مثبت دارای پنج امتیاز است؛ البته این معیارها فقط در جمعیت واجد شرایط کاربرد دارند.

آیا پنل A1 شرکت iCarbonX شامل Anti-PR3 است؟

بله. PR3 بیست‌وچهارمین نشانگر پنل A1 است.

نتیجه‌گیری

آنتی‌بادی Anti-PR3 یکی از مهم‌ترین نشانگرهای سرولوژیک در بررسی واسکولیت‌های مرتبط با ANCA است.

این آنتی‌بادی علیه آنزیم Proteinase 3 موجود در نوتروفیل‌ها واکنش نشان می‌دهد و ارتباط بالینی مهمی با گرانولوماتوز همراه با پلی‌آنژئیت (GPA) دارد.

شناسایی Anti-PR3 در کنار Anti-MPO و سایر بررسی‌ها می‌تواند به تشخیص و شناخت فنوتیپ واسکولیت کمک کند.

بااین‌حال، مثبت‌شدن Anti-PR3 به‌تنهایی برای تشخیص قطعی GPA کافی نیست و منفی‌بودن آن نیز بیماری را رد نمی‌کند.

در بیماران دارای علائم ریوی یا کلیوی، ارزیابی سریع و تخصصی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بعضی تظاهرات AAV ممکن است تهدیدکننده عملکرد اندام یا حیات بیمار باشند.

راهنماهای بین‌المللی استفاده از ایمونواسی‌های اختصاصی و معتبر PR3 و MPO را در بیماران مشکوک به GPA و MPA توصیه می‌کنند.

پنل A1 شرکت iCarbonX با ارائه PR3 در کنار MPO و GBM، امکان بررسی مجموعه‌ای از نشانگرهای مرتبط با بیماری‌های واسکولیتی و گلومرولی را فراهم می‌کند.

بااین‌حال، استفاده از این پنل در الگوریتم‌های تشخیصی نیازمند بررسی عملکرد اختصاصی هر نشانگر و تفسیر نتایج در زمینه بالینی است.