آزمایش RF چیست؟ نقش فاکتور روماتوئید در تشخیص آرتریت روماتوئید و تفاوت آن با Anti-CCP
فاکتور روماتوئید (Rheumatoid Factor یا RF) یکی از شناختهشدهترین نشانگرهای سرولوژیک در بررسی آرتریت روماتوئید (Rheumatoid Arthritis یا RA) است.
RF به گروهی از اتوآنتیبادیها گفته میشود که علیه بخش Fc مولکول ایمونوگلوبولین G یا IgG واکنش نشان میدهند.
این آنتیبادیها ممکن است از کلاسهای IgM، IgA یا IgG باشند. در بسیاری از روشهای متداول اندازهگیری RF، پاسخ IgM سهم مهمی در سیگنال آزمایش دارد.
آزمایش RF در کنار Anti-CCP، شاخصهای التهابی مانند CRP و ESR و یافتههای معاینه بالینی برای ارزیابی بیماران مشکوک به آرتریت روماتوئید استفاده میشود.
بااینحال، فاکتور روماتوئید به RA اختصاص ندارد و ممکن است در سندرم شوگرن، لوپوس، عفونتهای مزمن و حتی برخی افراد سالم نیز شناسایی شود.
بنابراین، مثبتشدن RF بهتنهایی نشاندهنده ابتلای قطعی به آرتریت روماتوئید نیست و منفیبودن آن نیز بیماری را رد نمیکند.
۱. فاکتور روماتوئید چیست؟
ایمونوگلوبولین G یا IgG یکی از مهمترین آنتیبادیهای سیستم ایمنی است.
هر مولکول IgG دارای بخشهایی برای اتصال به آنتیژن و بخشی به نام Fc است که در تعامل با گیرندههای ایمنی و سیستم کمپلمان نقش دارد.
فاکتور روماتوئید یک آنتیبادی است که میتواند با بخش Fc مولکول IgG واکنش نشان دهد.
چرا این واکنش اهمیت دارد؟
وقتی RF به IgG متصل میشود، ممکن است در تشکیل یا پایداری کمپلکسهای ایمنی مشارکت کند.
کمپلکسهای ایمنی میتوانند مسیرهای مختلف سیستم ایمنی، از جمله فعالسازی کمپلمان و سلولهای التهابی را تحت تأثیر قرار دهند.
بااینحال، وجود RF بهتنهایی به معنای ایجاد التهاب یا آسیب مفصل نیست.
RF با عیار پایین ممکن است در پاسخهای ایمنی طبیعی و بعضی شرایط غیرخودایمنی نیز وجود داشته باشد.
۲. انواع فاکتور روماتوئید
فاکتور روماتوئید تنها یک نوع آنتیبادی نیست.
سه ایزوتایپ مهم آن عبارتاند از:
IgM-RF
IgM-RF شناختهشدهترین نوع فاکتور روماتوئید است.
بسیاری از آزمونهای روتین RF، بهویژه روشهای مبتنی بر آگلوتیناسیون، عمدتاً به فعالیت این نوع آنتیبادی حساس هستند.
ساختار چندظرفیتی IgM میتواند باعث تسهیل اتصال متقاطع مولکولهای IgG شود.
IgA-RF
IgA-RF در بعضی بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید شناسایی میشود.
پژوهشها ارتباط آن را با برخی ویژگیهای بیماری، از جمله آسیب ساختاری مفصل و تظاهرات خارجمفصلی، بررسی کردهاند.
IgG-RF
IgG-RF نوع دیگری از فاکتور روماتوئید است که علیه بخش Fc مولکول IgG واکنش دارد.
اندازهگیری این ایزوتایپ با آزمونهای اختصاصی امکانپذیر است.
کدام ایزوتایپ ارزش بیشتری دارد؟
در یک مرور نظاممند و متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۲۳، عملکرد انواع RF برای تشخیص و پیشآگهی RA مقایسه شد.
در این بررسی، آزمونهای کلی RF با روشهای آگلوتیناسیون یا نفلومتری حساسیت تجمیعی حدود ۶۸٫۶ درصد نشان دادند.
در میان ایزوتایپهای بررسیشده، IgA-RF ویژگی تشخیصی تجمیعی حدود ۹۱٫۴ درصد داشت.
بااینحال، این یافتهها به معنی برتری قطعی یک ایزوتایپ در تمام محیطهای بالینی نیستند.
انتخاب آزمون باید بر اساس هدف بالینی، روش مورد استفاده و اعتبارسنجی آن انجام شود.
۳. آرتریت روماتوئید چیست؟
آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی التهابی مزمن است که عمدتاً مفاصل سینوویال را درگیر میکند.
در این بیماری، التهاب پایدار بافت سینوویوم ممکن است موجب تورم، درد و محدودیت عملکرد مفصل شود.
در صورت کنترلنشدن التهاب، تخریب غضروف و فرسایش استخوان نیز ممکن است ایجاد شود.
علائم شایع
درد و تورم مفاصل
خشکی صبحگاهی
التهاب مفاصل انگشتان و مچ دست
درد مفاصل پا
کاهش قدرت گرفتن اشیا
خستگی
محدودیت حرکت
کاهش توانایی انجام فعالیتهای روزمره
درگیری مفاصل غالباً الگوی نسبتاً متقارن دارد، اما این الگو در تمام بیماران و مراحل بیماری یکسان نیست.
آرتریت روماتوئید همچنین ممکن است با تظاهرات خارجمفصلی مانند ندولهای روماتوئیدی، بیماری بینابینی ریه و بعضی اختلالات چشمی همراه باشد.
۴. نقش RF در تشخیص آرتریت روماتوئید
RF یکی از مهمترین آزمونهای سرولوژیک مورد استفاده در بیماران مشکوک به RA است.
بااینحال، حساسیت و ویژگی آن کامل نیست.
در منابع بالینی، حساسیت RF برای RA اغلب در محدوده حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد گزارش میشود؛ البته این مقدار بسته به جمعیت بیماران، مرحله بیماری و روش سنجش متفاوت است.
مثبتشدن RF چه معنایی دارد؟
در بیماری که دارای التهاب مفصلی واضح و علائم سازگار با RA است، نتیجه RF مثبت میتواند احتمال تشخیص را افزایش دهد.
اما در فردی بدون علائم مفصلی، مثبتشدن RF ممکن است ارزش تشخیصی محدودی داشته باشد.
آیا RF منفی بیماری رارد میکند؟
خیر.
بعضی بیماران مبتلا به RA نتیجه RF منفی دارند.
در چنین مواردی، سایر یافتههای بالینی، Anti-CCP و تصویربرداری ممکن است در ارزیابی تشخیصی اهمیت داشته باشند.
۵. تفاوت RF و Anti-CCP چیست؟
اگرچه هر دو آزمایش در بررسی آرتریت روماتوئید استفاده میشوند، اهداف مولکولی و عملکرد تشخیصی متفاوتی دارند.
فاکتور روماتوئید
RF علیه بخش Fc ایمونوگلوبولین G واکنش نشان میدهد.
این آنتیبادی ممکن است در بیماریهای مختلف و بعضی افراد سالم نیز مثبت باشد.
Anti-CCP
آنتیبادی Anti-CCP به خانواده ACPA تعلق دارد و علیه پپتیدهای سیترولینهشده واکنش نشان میدهد.
Anti-CCP معمولاً ویژگی تشخیصی بیشتری برای RA نسبت به RF دارد.
مقایسه علمی
ویژگیRFAnti-CCPهدف مولکولیبخش Fc ایمونوگلوبولین Gپپتیدهای سیترولینهشدهارتباط با RAمهممهمویژگی تشخیصیمعمولاً کمترمعمولاً بیشترمثبتشدن در سایر بیماریهانسبتاً شایعترکمتر شایعجایگاه در معیارهای ACR/EULAR 2010داردداردقابلیت تشخیص قطعی بهتنهایینداردندارد
اهمیت بررسی همزمان
در بیمار دارای سینوویت بالینی، مثبتبودن همزمان RF و Anti-CCP میتواند شواهد سرولوژیک مهمی به نفع RA فراهم کند.
اما نتیجه این آزمایشها باید همراه با معاینه و سایر شواهد تفسیر شود.
۶. جایگاه RF در معیارهای ACR/EULAR 2010
معیارهای ACR/EULAR 2010 برای طبقهبندی آرتریت روماتوئید تدوین شدند.
این معیارها برای بیمارانی به کار میروند که حداقل یک مفصل دارای سینوویت بالینی مشخص داشته باشند و علت مناسبتری برای آن وجود نداشته باشد.
چهار حوزه اصلی شامل موارد زیر هستند:
۱. تعداد و نوع مفاصل درگیر
۲. وضعیت سرولوژیک RF و ACPA
۳. شاخصهای التهابی CRP و ESR
۴. مدتزمان علائم
امتیازدهی سرولوژی
وضعیت سرولوژیکامتیازRF و ACPA هر دو منفی۰RF یا ACPA مثبت ضعیف۲RF یا ACPA مثبت قوی۳
در این معیارها، نتیجه مثبت ضعیف بالاتر از حد بالای طبیعی تا حداکثر سه برابر آن و نتیجه مثبت قوی بیش از سه برابر حد بالای طبیعی روش سنجش تعریف میشود.
حداکثر امتیاز حوزه سرولوژی سه است.
برای طبقهبندی RA در بیماران واجد شرایط، مجموع حداقل شش امتیاز از ده امتیاز لازم است.
نکته مهم
معیارهای طبقهبندی نباید جایگزین تشخیص بالینی متخصص شوند.
همچنین برای استفاده از نتایج یک کیت در این معیارها، لازم است محدوده مرجع و روش تفکیک مثبت ضعیف و قوی معتبر باشد.
۷. آیا RF قبل از شروع علائم RA مثبت میشود؟
در بعضی بیماران، فاکتور روماتوئید ممکن است پیش از بروز آرتریت بالینی شناسایی شود.
این موضوع در مطالعات مربوط به مراحل پیشبالینی آرتریت روماتوئید بررسی شده است.
بااینحال، RF مثبت در فرد فاقد علائم بهتنهایی به معنی ابتلای فعلی یا قطعی آینده به RA نیست.
خطر پیشرفت به بیماری تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله وضعیت Anti-CCP، علائم مفصلی، زمینه ژنتیکی و عوامل محیطی قرار دارد.
بنابراین، استفاده از RF بهعنوان آزمون غربالگری عمومی در افراد فاقد علائم، معمولاً ارزش تشخیصی محدودی دارد.
۸. ارتباط RF با تخریب مفاصل
در بعضی مطالعات، وجود RF، بهویژه در سطوح بالا، با احتمال بیشتر بیماری پایدار، فرسایش استخوان و برخی تظاهرات خارجمفصلی ارتباط نشان داده است.
فرسایش استخوان چیست؟
Bone Erosion به کاهش یا تخریب موضعی بافت استخوانی در مجاورت مفصل اشاره دارد.
در RA، التهاب مزمن و فعالشدن سلولهای تخریبکننده استخوان میتواند به این تغییرات منجر شود.
آیا RF بالا به معنی تخریب قطعی مفصل است؟
خیر.
RF یک عامل مرتبط با خطر است، نه پیشبینی قطعی.
شدت التهاب، مدت بیماری، پاسخ به درمان و سایر ویژگیهای فردی بر پیشآگهی تأثیر دارند.
۹. RF در سندرم شوگرن
سندرم شوگرن یکی از بیماریهای خودایمنی است که ممکن است با RF مثبت همراه باشد.
در این بیماری، التهاب و اختلال عملکرد غدد اشکی و بزاقی از ویژگیهای اصلی محسوب میشوند.
RF ممکن است در بخشی از بیماران مبتلا به شوگرن مثبت باشد، حتی اگر بیمار آرتریت روماتوئید نداشته باشد.
بنابراین، RF مثبت همراه با خشکی چشم و دهان نباید بهصورت خودکار به RA نسبت داده شود.
در چنین شرایطی، بررسی Anti-SSA/Ro، عملکرد غدد و سایر معیارهای تشخیصی شوگرن اهمیت دارد.
۱۰. RF در لوپوس و سایر بیماریهای خودایمنی
RF ممکن است در بیماریهای خودایمنی دیگری نیز مشاهده شود؛ از جمله:
لوپوس اریتماتوز سیستمیک
سندرم شوگرن
بعضی بیماریهای بافت همبند
برخی واسکولیتها
کرایوگلوبولینمی مختلط
وجود RF در این بیماریها الزاماً نشاندهنده ابتلای همزمان به آرتریت روماتوئید نیست.
برای تشخیص بیماری همزمان، وجود شواهد بالینی و آزمایشگاهی مستقل لازم است.
۱۱. ارتباط RF با هپاتیت C و عفونتهای مزمن
یکی از دلایل مهم مثبتشدن RF خارج از بیماری RA، تحریک مزمن سیستم ایمنی است.
هپاتیت C
در بیماران مبتلا به عفونت مزمن ویروس هپاتیت C، RF ممکن است مثبت باشد.
همچنین هپاتیت C میتواند با کرایوگلوبولینمی مختلط همراه شود.
در برخی انواع کرایوگلوبولینمی، آنتیبادیهای IgM دارای فعالیت فاکتور روماتوئید هستند.
سایر عفونتها
RF ممکن است در بعضی بیماریهای عفونی مزمن، مانند اندوکاردیت عفونی، نیز شناسایی شود.
اهمیت افتراق
مثبتشدن RF در بیمار دارای درد مفصل همیشه به معنی RA نیست.
در شرایط مناسب، بررسی سابقه عفونت، یافتههای بالینی و آزمونهای تکمیلی برای افتراق علل مختلف ضروری است.
۱۲. آیا RF در افراد سالم مثبت میشود؟
بله.
RF ممکن است در بعضی افراد سالم، بهویژه در سنین بالاتر، مثبت باشد.
فراوانی مثبتشدن RF در جمعیتهای سالم به سن و روش سنجش وابسته است.
در مطالعات مختلف، مثبتشدن با عیار پایین در افراد سالم گزارش شده است.
اهمیت بالینی
در فردی بدون سینوویت، تورم مفاصل یا علائم سازگار با RA، نتیجه RF مثبت ضعیف بهتنهایی ارزش تشخیصی محدودی دارد.
ازاینرو، احتمال بیماری پیش از انجام آزمایش یکی از مهمترین عوامل تفسیر نتیجه است.
۱۳. آرتریت روماتوئید سرونگاتیو چیست؟
به بیمارانی که با وجود شواهد بالینی RA، نتایج RF و ACPA آنها منفی است، معمولاً بیماران مبتلا به RA سرونگاتیو گفته میشود.
در چنین بیمارانی، تشخیص به ارزیابی بالینی و گاهی تصویربرداری وابستگی بیشتری دارد.
آیا RF منفی و Anti-CCP منفی، RA را رد میکند؟
خیر.
بعضی بیماران مبتلا به RA ممکن است فاقد این آنتیبادیها باشند.
در بیمار دارای سینوویت مشخص، منفیبودن آزمایشهای سرولوژیک نباید بهتنهایی موجب کنارگذاشتن تشخیص شود.
۱۴. روشهای آزمایشگاهی شناسایی RF
Latex Agglutination
در این روش، ذرات لاتکس پوشیدهشده با IgG با RF موجود در نمونه واکنش میدهند.
اتصال متقاطع ممکن است موجب آگلوتیناسیون شود.
Nephelometry
در نفلومتری، پراکندگی نور ناشی از تشکیل کمپلکسهای ایمنی اندازهگیری میشود.
این روش در بسیاری از آزمایشگاههای بالینی برای اندازهگیری RF استفاده میشود.
Immunoturbidimetry
در این روش، تغییرات کدورت حاصل از تشکیل کمپلکسهای ایمنی اندازهگیری میشود.
ELISA
در روش ELISA، میتوان آنتیبادیهای دارای فعالیت RF را با استفاده از آنتیژن IgG و سیستم آشکارسازی مناسب شناسایی کرد.
بسته به طراحی آزمون، امکان اندازهگیری ایزوتایپهای مشخصی مانند IgM-RF، IgA-RF یا IgG-RF وجود دارد.
Multiplex Fluorescence Immunoassay
در فناوری Multiplex، چندین نشانگر ایمنیشناختی در قالب یک پنل بررسی میشوند.
این رویکرد میتواند امکان بررسی RF همراه با نشانگرهای دیگری مانند Anti-CCP و Anti-RA33 را فراهم کند.
بااینحال، نوع RF شناساییشده و عملکرد تحلیلی هر مارکر به طراحی اختصاصی کیت بستگی دارد.
۱۵. چالش مهم آزمایشگاهی: ایزوتایپ RF در پنلهای IgG
یکی از نکات بسیار مهم هنگام معرفی RF در یک پنل چندنشانگری، مشخصبودن نوع آنتیبادی هدف است.
در روشهای متداول RF، بعضی آزمونها عمدتاً به IgM-RF حساس هستند.
اما آزمونهای اختصاصی ایزوتایپ میتوانند IgA-RF یا IgG-RF را نیز بررسی کنند.
بنابراین، صرف درج عنوان RF در یک پنل آزمایشگاهی برای تعیین نوع ایزوتایپ کافی نیست.
این موضوع بهویژه در پنلهایی اهمیت دارد که از آنتیبادی ثانویه اختصاصی IgG استفاده میکنند.
در چنین روشهایی، لازم است مشخص شود که طراحی آزمون چگونه RF را شناسایی میکند و آیا نتیجه معادل RF روتین قابل گزارش است یا خیر.
۱۶. تداخل RF با سایر آزمایشهای ایمنیشناسی
فاکتور روماتوئید علاوه بر اهمیت تشخیصی، میتواند در بعضی روشهای ایمونواسی موجب تداخل آزمایشگاهی شود.
این مسئله به توانایی RF برای اتصال به ایمونوگلوبولینها مربوط است.
در برخی روشهای Sandwich Immunoassay، RF ممکن است با آنتیبادیهای مورد استفاده در کیت واکنش دهد و موجب نتایج کاذب شود.
چه زمانی باید به تداخل فکر کرد؟
ناسازگاری نتیجه آزمایش با وضعیت بالینی
نتایج غیرمنتظره در چند آزمون ایمنیشناسی
اختلاف قابل توجه میان دو روش
تغییر نتیجه پس از رقیقسازی یا استفاده از مواد مسدودکننده تداخل
البته وجود RF مثبت به معنی ایجاد تداخل در تمام آزمایشها نیست.
میزان تداخل به روش سنجش و ویژگیهای آنتیبادیهای مورد استفاده بستگی دارد.
۱۷. تفسیر نتایج آزمایش RF
نتیجه مثبت
RF مثبت نشاندهنده وجود واکنش آنتیبادی علیه آنتیژن مورد استفاده در آزمون است.
در بیمار دارای التهاب مفصلی سازگار، این نتیجه میتواند احتمال RA را افزایش دهد.
نتیجه منفی
RF منفی نمیتواند آرتریت روماتوئید را رد کند.
نتیجه مثبت ضعیف
نتایج نزدیک نقطه برش باید با توجه به روش آزمایش، سن بیمار و احتمال بالینی بیماری تفسیر شوند.
نتیجه مثبت قوی
در بعضی روشها، RF با مقدار بالا ممکن است شواهد سرولوژیک بیشتری به نفع RA فراهم کند.
بااینحال، مقدار بالا بهتنهایی تشخیص قطعی نیست.
RF مثبت و Anti-CCP منفی
این ترکیب ممکن است در RA یا سایر بیماریها مشاهده شود.
RF و Anti-CCP هر دو مثبت
در بیمار دارای سینوویت سازگار، این وضعیت میتواند احتمال RA را تقویت کند.
آیا RF برای پایش درمان مناسب است؟
اندازهگیری مکرر RF بهتنهایی یک روش استاندارد برای پایش فعالیت RA نیست.
در ارزیابی پاسخ درمانی، معاینه مفاصل، شاخصهای بالینی و نشانگرهای التهابی اهمیت بیشتری دارند.
۱۸. جایگاه RF در پنل A1 شرکت iCarbonX
بر اساس دستورالعمل رسمی Rheumatology IgG Profile Kit، نشانگر RF بیستودومین مارکر پنل A1 است.
این نشانگر پس از CCP و پیش از RA33 قرار دارد.
پنل A1 با فناوری Multiplex Fluorescence Immunoassay معرفی شده است.
مشخصات عمومی کیت
طبق IFU، این محصول برای شناسایی کیفی اتوآنتیبادیها در نمونه سرم یا خون کامل دارای ضدانعقاد EDTA طراحی شده است.
در روش توصیفشده، آنتیبادیهای نمونه به آنتیژنهای تثبیتشده روی چیپ متصل میشوند.
سپس از آنتیبادی ثانویه نشاندارشده با فلورسانس برای آشکارسازی واکنش استفاده میشود.
نقطه برش سازنده
طبق IFU:
کمتر از ۶۰۰ RU: منفی
برابر یا بیشتر از ۶۰۰ RU: مثبت
این آستانه مربوط به سیستم iCarbonX است.
RU یک واحد نسبی فلورسانس است و بهصورت مستقیم با واحدهای IU/mL در آزمونهای روتین RF قابل مقایسه نیست.
نکته فنی بسیار مهم
در IFU محصول، پنل با عنوان Rheumatology IgG Profile Kit معرفی شده و در توضیح روش، آنتیبادی ثانویه Anti-Human IgG ذکر شده است.
مستندات فنی مورد نیاز
برای معرفی دقیق RF در پنل A1 بهتر است اطلاعات زیر دریافت شوند:
کلاس آنتیبادی هدف
نوع آنتیژن و IgG مورد استفاده
مشخصات سیستم آشکارسازی
حساسیت و ویژگی تشخیصی اختصاصی
نقطه برش و روش تعیین آن
توافق با روشهای استاندارد RF
دادههای تکرارپذیری
بررسی تداخلهای احتمالی
همچنین دادههای عملکرد کلی کیت نباید بدون مستندات به عملکرد اختصاصی RF تعمیم داده شوند.
۱۹. پرسشهای متداول درباره RF
آیا RF مثبت به معنی روماتیسم مفصلی است؟
خیر. RF در RA و بعضی بیماریهای دیگر و حتی برخی افراد سالم مشاهده میشود.
آیا RF منفی آرتریت روماتوئید را رد میکند؟
خیر. بعضی بیماران مبتلا به RA نتیجه RF منفی دارند.
آیا Anti-CCP از RF اختصاصیتر است؟
در بسیاری از مطالعات، Anti-CCP ویژگی بیشتری برای RA نشان داده است.
آیا RF در سندرم شوگرن مثبت میشود؟
بله. RF در بخشی از بیماران مبتلا به شوگرن شناسایی میشود.
آیا RF در هپاتیت C مثبت میشود؟
بله. عفونت مزمن هپاتیت C، بهویژه در حضور بعضی انواع کرایوگلوبولینمی، ممکن است با RF مثبت همراه باشد.
آیا RF بالا نشاندهنده شدت بیماری است؟
سطوح بالا در بعضی بیماران با خطر بیشتر تظاهرات شدید ارتباط دارند، اما مقدار RF بهتنهایی برای تعیین شدت بیماری کافی نیست.
آیا RF برای پایش پاسخ به درمان مناسب است؟
اندازهگیری مکرر RF بهتنهایی روش استاندارد پایش فعالیت RA نیست.
آیا RF همان Anti-CCP است؟
خیر. این دو نشانگر اهداف مولکولی متفاوتی دارند.
آیا RF در پنل iCarbonX وجود دارد؟
بله. RF بیستودومین مارکر پنل A1 است.
نتیجهگیری
فاکتور روماتوئید یکی از مهمترین نشانگرهای سرولوژیک در ارزیابی آرتریت روماتوئید است.
این آنتیبادی علیه بخش Fc مولکول IgG واکنش نشان میدهد و ممکن است در کلاسهای IgM، IgA و IgG وجود داشته باشد.
RF در کنار Anti-CCP، معاینه مفاصل و شاخصهای التهابی، اطلاعات مهمی برای ارزیابی بیماران مشکوک به RA فراهم میکند.
بااینحال، RF اختصاصی RA نیست و ممکن است در بیماریهای خودایمنی دیگر، عفونتهای مزمن و افراد سالم نیز مثبت باشد.
همچنین منفیبودن RF نمیتواند آرتریت روماتوئید را رد کند.
یکی از نکات مهم آزمایشگاهی، تفاوت میان ایزوتایپهای RF و روشهای اندازهگیری آن است.
پنل A1 شرکت iCarbonX با ارائه RF در کنار CCP و RA33 امکان بررسی مجموعهای از نشانگرهای سرولوژیک مرتبط با آرتریت روماتوئید را فراهم میکند.
بااینحال، برای تعیین دقیق کاربرد بالینی مارکر RF در این پنل، مشخصشدن ایزوتایپ هدف و دریافت دادههای اعتبارسنجی اختصاصی از سازنده ضروری است.
